Mesela: - Frances Stonor Saunders'ın "The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters" (Kültürel Soğuk Savaş: CIA ve Sanat ile Edebiyat Dünyası) adlı kitabı... ABD'de daha sonra "Who Paid the Piper? The CIA and the Cultural Cold War" (Parayı Verdi Düdüğü Çaldı. -Hugh Wilford, "The Mighty Wurlitzer: How the CIA Played America" (Büyük Wurlitzer: CIA Amerika'yı Nasıl Yönetti) kitabında bu derin kültürel ağın yalnızca sanatçılardan ibaret olmadığını üniversiteleri, vakıfları, öğrenci örgütlerini ve medyayı da kapsadığını anlattı... -Peter Coleman'ın "The Liberal Conspiracy" (Liberal Komplo)... -Giles Scott-Smith'in "The Politics of Apolitical Culture" (Siyaset Dışı Kültürün Siyaseti)... -Joel Whitney' in "Finks" (Muhbirler: CIA Dünyanın En İyi Yazarlarını Nasıl Kullandı?)... Mehmet Rifat, Camus'nün, 1951'de yayımladığı "Başkaldıran İnsan" ile Sovyetler Birliği'ni ve Stalinizmi sert biçimde eleştirdiğini, bu sebeple Fransız sol entelektüelleri arasında onun yalnızlaştırıldığını anlatıyor. Örnekler çok: George Orwell'in " Hayvan Çiftliği ", Sovyetler Birliği ve Stalin yönetimini sert eleştirdiği için Soğuk Savaş başında CIA'nın en önemli propaganda araçlarından biri oldu. CIA, romanın daha geniş kitlelere ulaşması amacıyla 1954 yapımı çizgi film uyarlamasını gizlice finanse etti, senaryoya da müdahale ederek eserin Sovyet karşıtı yönünü daha da belirginleştirdi. Keza, Orwell'in "1984" eseri de benzer biçimde totaliter rejimlerin simgesi olarak Batı'da yoğun biçimde tanıtıldı.

FETÖ'yü büyüten yalnızca kendi örgütlenme becerisi değildi. İLAHİYATÇILAR NİYE UYARMADI Türk muhafazakârları için uzun yıllar cemaate mensup olmak, güvenmek için yeterli sebepti. Birbirine, cemaatlere, vakıflara ve dini çevrelere yaslandı. MUHASEBE YOK TEKRAR VAR Asıl mesele şu: İslam, insanı Allah'a ve peygambere bağlar, hiçbir cemaati, tarikatı ya da dini lideri mutlak otorite olarak tanımlamaz. İslam düşünce tarihi boyunca farklı mezhepler, ekoller ve alimler aynı meseleleri farklı biçimlerde yorumladı. Ancak Türkiye'de zamanla farklı anlayış güç kazandı: Bazı çevrelerde cemaate bağlılık ile dine bağlılık aynı anlamda kullanılmaya başlandı! Evet FETÖ'nün en büyük gücü sadece örgütlenme becerisi değildi. FETÖ, insanların dinini değiştirmedi. 15 Temmuz'un üzerinden yıllar geçti. Ancak aynı cesaret, Türk muhafazakârlığının kendi düşünsel muhasebesinde görülmedi: " Biz nerede hata yaptık " sorusu, çoğu zaman " Onlar bizi aldattı " yanıtının gölgesinde kaldı…

FETÖ'nün ortaya çıktığı dönem, dünyanın iki kutba ayrıldığı yıllardı: 1947'de Truman Doktrini, ardından Marshall Planı ve 1949'da NATO'nun kurulmasıyla Batı Bloku, Sovyetler Birliği'ni yalnız askeri güçle değil, ideolojik mücadeleyle de çevrelemeye başladı. Türkiye'nin 1952'de NATO'ya katılmasıyla birlikte " komünizmle mücadele ", devlet politikalarından biri haline geldi. Bu nedenle FETÖ'yü yalnız dini bir cemaat ya da yalnız 15 Temmuz'da darbe girişiminde bulunan bir örgüt olarak değerlendirmek eksik kalır. Açıklayayım: FETÖ'YE İLK UYANAN ÜLKE 1991'de Sovyetler Birliği dağıldığında bağımsızlığını kazanan Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Azerbaycan, Batı'nın/ CIA'nın ilgi odağı haline geldi. Kısa süre içinde onlarca okul, dershane, öğrenci yurdu ve iş insanları ağı kurdu... Türkiye'de bu gelişme "Türk dünyasına açılım" olarak alkışlandı. Bizler "CIA-MOSSAD faaliyeti" dedikçe faşistlik ile, din düşmanlığıyla suçlandık! 24 Kasım 2015'te sınır ihlali saçmalığıyla Rus savaş uçağının düşürülmesi ve 19 Aralık 2016'da Rusya Büyükelçisi Andrey Karlov'un Ankara'da öldürülmesi, bu hattı daha görünür hale getirdi. FETÖ, salt Türkiye'nin iç güvenlik meselesi değil, Türkiye-Rusya ilişkilerini hedef alan jeopolitik sorundu. Elbette tarihte " eğer " ile hüküm kurulamayacağını bilirim. Bu yüzden 15 Temmuz'un asıl sorusu "kim yönetecekti" değil, "Türkiye hangi jeopolitik istikamette ilerleyecekti" sorusudur. 15 Temmuz tarihi, tankların sokağa çıktığı geceyle değil, Soğuk Savaş'ın kurduğu düzenle başladı…

" Kurtuluş " kavramı, Soğuk Savaş yıllarında bilinçli biçimde kötü algılatıldı. "Kurtuluş", sadece bir işgal ordusunun ülkeden çıkarılması değildir. Bu nedenle "Kurtuluş Savaşı" adı, Türkiye'yi dünya tarihindeki büyük bağımsızlık mücadeleleri ile aynı çizgiye yerleştirir: Amerikan Bağımsızlık Savaşı nasıl yalnız İngiliz askerine karşı verilmediyse… 18'inci ve 19'uncu yüzyıllarda devletler daha çok " bağımsızlık " kavramını kullandı. Bu nedenle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Asya ve Afrika'da yükselen birçok hareket kendisini " kurtuluş hareketi " olarak tanımladı. Bugün yıldönümü olan; 14 Temmuz 1958'de Irak'ta yaşananlar bu anlayışın tipik örneklerinden biri: Iraklılar o günü hükümet darbesi olarak değil, 14 Temmuz Devrimi olarak adlandırdı ve bugün müfredatlarında bu yazar: İngiliz nüfuzuna dayanan monarşik düzen sona ermiş, cumhuriyet ilan edilmiş, ülkenin kendi yolunu çizdiği yeni dönem başlamıştı... BAKAN BEYE EV ÖDEVİ Türkiye'nin 1919-1922 arasında verdiği mücadeleye sonradan "Kurtuluş Savaşı" denmesi rastgele adlandırma değildir: Anadolu'da verilen mücadele salt Yunan ordusuna karşı değildi. Metinde önce " İstiklal Savaşı " ifadesini yazar ardından kendi el yazısıyla bunu çizerek " Kurtuluş Savaşı " diye yazar... Bu düzeltme, iki kavram arasında bilinçli ayrım yaptığını gösterir. "Kurtuluş" ise, bağımsızlığı engelleyen siyasi, askeri ve ekonomik düzenin bütünüyle tasfiye edilmesini anlatır. "Kurtuluş Savaşı" adı bu yüzden tarihi tercih oldu: Kazanılmış savaşı değil, reddedilmiş düzeni ifade etti. Bugün sorulması gereken soru, " kimden kurtulduk " değildir.

Ancak ikisini buluşturan ortak kelime "Kürt" oldu. Bizim coğrafyayı yakından tanıyan yazar Amin Maalouf'un " Ölümcül Kimlikler " adlı eserinden vereyim. Ki o andan itibaren kimlik, insanı anlatan doğal özellik olmaktan çıkar; hukukun, sanatın, siyasetin ve hatta gündelik hayatın önüne geçen belirleyici ölçüye dönüşür. "ÖLÜMCÜL" VURGUSU BOŞUNA DEĞİL Ankara ile İmralı arasında yürütülen barış sürecinin en zor tarafı, müzakereler değil. "Ölümcül Kimlikler" kitabında uyarıda bulunuyor: - İnsanlar çatışmaya farklı kimliklere sahip oldukları için sürüklenmez. Kimlik elbette inkâr edilemez fakat kimlik; mesleklerin, sanatın ve hukukun önüne geçtiğinde ortak yaşamın dili daralmaya başlar. Maalouf'un " ölümcül " dediği süreç tam da burasıdır: -Kimlik, insanın zenginliğini ifade eden doğal bir unsur olmaktan çıkar, insanı tanımlayan tek kıstasa indirgenir. Bir toplantının adına "demokratik" sözcüğünü eklemek elbette anlamlı ancak bu sıfatın gerçek karşılığı, hukukun herkesi aynı ölçüde kapsayabilmesindedir... Amin Maalouf'un dikkat çektiği tehlike budur: Din ya da etnik kimlikler siyasal rekabetin merkezine yerleştiğinde, karşı tarafta yeni kimlik siyasetleri doğar ve ortak vatandaşlık dili giderek zayıflar. Deniz Göktaş'ın tutuklanması ile Demokratik Kürt Hukukçular Konferansı ilk bakışta farklı görünüyor oysa ikisi de aynı sorunu görünür kılıyor: Odatv.

İktidara yakın bir köşe yazarı, Ankara'daki NATO Zirvesi'nde ABD Başkanı Trump'ın Türkiye'ye yönelik olumlu mesajlarını değerlendirirken şu cümleyi kurdu: -"Trump bize hep böyle hediyelerle gel..." Bu cümleyi okuyunca aklıma, Türkiye'nin Soğuk Savaş yılları geldi. Prof. Feroz Ahmad, "Türkiye'de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi (1945-1971)" adlı çalışmasında, savaş sonrasında Türkiye'nin Batı'yla kurduğu ilişkinin adımlarını gün gün anlattı: Truman Doktrini, Marshall Planı ve ardından Türkiye'nin NATO'ya katılması... Bugün konuştuğumuz başlıkların adı değişti: CAATSA, F-35… Ama değişmeyen psikoloji var: Washington'dan gelen askerî her haber hâlâ "en iyi haber", hatta kimi zaman "hediye" olarak karşılanıyor! Oysa insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Bu sorunun cevabı Pentagon'da değil, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nda saklı... ASELSAN'A İHTİYAÇ DUYMAK Kıbrıs Barış Harekâtı, Türkiye'nin askerî tarihinde yalnızca zafer değildir. 498 şehit verdiğimiz 1974'ün Türkiye'ye öğrettiği ders şuydu: Bir daha yabancı devletlerin, Türkiye'nin savaş alanındaki iletişimini karıştırmamasını sağlamak… SAVAŞIN ASIL SİLAHI Kıbrıs'tan sonra Türkiye haberleşme bağımlılığını azaltmak için milli savunma sanayine yöneldi. Bugün F-35 tartışmasını yalnızca "uçak alalım mı, almayalım mı" sorusuna indirgemek bu yüzden eksik kalır. 1974'te Türkiye'yi milli savunma sanayine yönelten soru aslında hiç değişmedi: O gün sorun telsizdi, bugün yazılım...

Ki: Türkiye'de " diktatör " sözcüğü, siyaset biliminin kavramlarından biri olmaktan çıkarılıp, mahkeme dosyalarının konusu haline geldi. MÖ 501 yılında Roma Cumhuriyeti'nde "diktatörlük", geçici olağanüstü görevdi. (Platon, "Devlet" adlı eserinde "diktatör" kavramını farklı isimlendirdi: Erdem ve bilgeliğe dayanan " Filozof Kral "... Kimileri günümüzde kavramı " aydın diktatör " olarak kullanıyor.) Uzatmayayım, "diktatör" kavramının tarihsel soyağacını yakın tarihe getireyim: PROLETARYA DİKTATÖRLÜĞÜ Roma İmparatorluğu yıkıldı ama "diktatör" kavramı tarihten silinmedi. 18'inci yüzyılda Fransız filozof Jean-Jacques Rousseau, "Toplum Sözleşmesi" adlı eserinde Roma'daki diktatörlük kurumunu yeniden değerlendirdi. 19'uncu yüzyılda "diktatörlük" kavramı, Marksist devlet teorisinde yeni anlam kazandı. Marks, bu kavramı ilk kez 1852'de Alman sosyalist gazeteci Joseph Weydemeyer'e yazdığı mektupta kullandı. Dolayısıyla Marks ve Engels'in kullandığı "diktatörlük" kavramı, tek kişinin mutlak yönetimini değil, tarihsel dönüşümün geçici aşamasını ifade ediyordu. Kısacası, Roma'nın hukukundan Rousseau'nun siyaset felsefesine, oradan Marks ve Engels'in devlet teorisine uzanan çizgide "diktatörlük", bugün yüklenilen anlamı hiç taşımıyordu... Bugün Türkiye'de "diktatör" sözcüğü, tarihsel anlamından çok, Soğuk Savaş'ın ürettiği psikolojik harp anlamıyla kullanılıyor!

Bugün yürürlükte bulunan TCK 216'nın hem 1'inci hem de 3'üncü fıkrası, cezalandırma için ortak ölçüt öngörüyor: -Fiilin kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlike yaratması. Osmanlı'nın kutsalı koruyan hukuk anlayışından Tanzimat'ın Napolyon etkisindeki ceza kanununa, Cumhuriyet' in laik hukuk reformuna, 1987 değişikliğine ve Avrupa Birliği uyum sürecinde kabul edilen 2005 Türk Ceza Kanunu'na uzanan uzun dönüşümün bugün nasıl yorumlandığıdır… 1789 Fransız Devrimi ardından Napolyon Bonapart, 1810 tarihli Ceza Kanunu ile modern ceza hukukunun en etkili metinlerinden birini hazırladı. 1926 tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, laik ceza hukukunu benimsedi. Ancak laik Cumhuriyet, 765 sayılı Kanun'un 175. maddesi, dini değerlere yönelik tahkir fiillerini suç olarak düzenlemeye devam etti... ERDOĞAN'IN DEĞİŞTİRDİĞİ YASA AKP hükümeti, Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında 2005 yılında hazırladığı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile ceza hukukunda önemli değişikliğe gitti. Ancak bu kez eski sistemden ayrılan kritik ölçüt getirdi: "Fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması." Yani, iki kanun arasında temel bir fark oldu: 1987 düzenlemesinde ağırlık, dini değerin korunması; 2005 reformu ise dini duyguların incinmesi değil, fiilin kamu barışını bozabilecek nitelikte olmasıydı. Deniz Göktaş tutuklandıktan sonra dendi ki; 216/3'ten değil, 216/1'den tutukladık: Halkı kin ve düşmanlığa tahrik yani... Ama TCK 216/3 veya 216/1 açısından kamu güvenliği-barışını tehdit edebilecek fiil bulamazsınız. Deniz Göktaş ve benzeri ceza dosyalar, Türkiye'nin 1987'de mi, 2005'te mi kaldığını gösteriyor!

Sözü Ahmet Yaşar Ocak'a bırakayım: -"Yaz tatiline döndüğüm zaman kendisine teşekkür etmek amacıyla vakfın o zamanlar merkezinin bulunduğu İstanbul'da İstiklal Caddesi'ndeki ofisine gittim. Merhum Gemuhluoğlu'nun tuhaf tavırları vardı, konuşurken birdenbire garip sorular sorar, cevabınızı beklerdi. (...) Bana doktora tezimin konusunu, Fransa'da kiminle çalıştığımı sordu. Ben de Prof. Melikoff ile çalıştığımı, tez konumun Babailer İsyanı olduğunu söyleyince, rahmetli son derece bozuldu ve birden köpürdü: 'Ne çalışıyorsun, ne' deyip bağırarak yerinden kalktı, küfürler savurarak üzerime hücum etti. Beni döveceğini anladım. Korktum, odasından dışarı fırladım. ' Papazın çocuğu! Biz bu ülkeyi birleştirmek istiyoruz, sen parçalamaya mı çalışıyorsun' diye bağırıyordu. Bu son sözlerine çok içerledim, tepem attı birden. 'Bakın, bana istediğinizi söyleyebilirsiniz ama babama papaz diyemezsiniz, benim babam belki sizden çok daha fazla Müslüman' diye bağırdım ve merdivenlerden apar topar inerek kaçtım…" İNANÇLA TARİHİ KARIŞTIRMAK İmam Hatip ve İlahiyat Fakültesi mezunu tarihçi Ahmet Yaşar Ocak bile " mahallesinden " pek iltifat almadı. Hakkında komplolar bile üretildi; "Batı'nın adamı!" Sorun sadece bir isimle sınırlı değil, çok daha büyük: Türkiye'de İslam tarihi alanındaki en büyük sıkıntı, belge eksikliği değil; bakış açısı eksikliği … Bu yüzden "Ne olmuştu" sorusu, "Neye inanıyorsun" sorusu sık sık birbirine karıştırılıyor… Oysaki İslam inancı ile İslam tarihi aynı alan değildir. Bir tarihçi, Babailer İsyanı vs. incelediğinde İslam'ı tartışmaz, 13'üncü yüzyıl Anadolu'sunu inceler… Ne var ki Türkiye'de bu ayrım çoğu zaman yapılmıyor. " Neden bunu araştırdığı " sorgulanıyor… BİZİM İLAHİYATÇILAR SUSKUN Aslında bu sorun yalnızca İslam tarihiyle sınırlı değil. Tarihçi "bu gerçekten böyle mi" diye bıkmadan sorandır. Bir tarihçi, yıllardır doğru kabul edilen bilgiyi yeni belgeler ışığında yeniden değerlendirdiğinde, ilk tepki çoğu zaman "acaba neyi amaçlıyor" sorusu oluyor.

Kimi okur, yazılarım için "hep soldan referans veriyorsun" diyor! Ne Demokrat Parti'nin ne de Cumhuriyetçi Parti'nin ana akımında yer aldı. Sözünü ettiğim, Lyndon LaRouche'un etrafında şekillenen LaRouche Hareketi … NE SOL, NE SAĞ LaRouche Hareketi'ni klasik sağ-sol kalıplarıyla açıklamak pek mümkün değil. Hareketin Amerikalı kurucusu Lyndon LaRouche (1922-2019), gençlik yıllarında Troçkist çevrelerde siyaset yaptı. Zamanla yalnızca Sovyetler Birliği'nin ekonomik modeline değil, küresel finans sermayeyi temsil eden kapitalizme de karşı çıktı. LaRouche'un düşüncesinin merkezinde ekonomi vardı. LaRouche Hareketi'ni bugün önemli kılan budur. CHP'ye geleceğim: "YENİ" PARTİ YOLU LaRouche Hareketi'nin asıl önemi, bugün tezlerinin doğru çıkmış olması değil... Bu hareketin önemi; birbirinden uzak görünen sol-sağ düşünceleri aynı siyasal proje içinde buluşturmayı denemesi: Soldan finans kapitalizmi eleştirisini, kamu yatırımlarını ve devlet planlamasını aldı... Sağdan ise ulusal egemenliği, güçlü devleti, jeopolitik gerçekçiliği ve kültürel süreklilik fikrini aldı... LaRouche için ekonomi, yalnızca para ve piyasadan ibaret değildi.

Bu nedenle bir partiyi anlamak için yalnızca programına değil, sağında ve solunda hangi toplumsal hareketlerin bulunduğuna bakmak gerekir... 1960'lı ve 1970'li yıllarda CHP solunda güçlü sosyalist hareketler vardı. İsmet İnönü'nün " Ortanın Solu " çıkışı ile Bülent Ecevit'in " Demokratik Sol " anlayışı, bu toplumsal basınçtan bağımsız değildi. 12 Eylül 1980 askeri darbesi yalnızca siyasi partileri kapatmadı. CHP'nin solunda yer alan örgütlü toplumsal zemini çökertti. Sosyalist hareket ağır darbe aldı. MESELE İSİM-LOGO DEĞİL CHP içinde yaşanan mutlak butlan krizi nedeniyle, Özgür Özel ve ekibinin yeni siyasi oluşuma yöneleceği konuşuluyor... 1960'larda ve 1970'lerde sosyalist hareketler fabrikalarda, mahallelerde, köylerde, üniversitelerde, sendikalarda örgütlendi. Evet: Siyasette isimler değişebilir, kadrolar yenilenebilir ama bir partiyi gerçekten "yeni" yapan, ismi- logo su değil, hangi toplumsal hareketin siyasal temsilcisi olduğudur. Bugün tartışılması gereken budur: CHP'yi 1970'lerde büyüten seçim sonuçları değil, toplumun içinde yükselen örgütlü sol hareket idi. YENİ DEMEKLE "YENİ" OLMAZ Bugün Türkiye'de merkez solda eksik olan sadece yeni bir parti değildir. 1960'lı ve 1970'li yılların sosyalist hareketi bunun için fabrikalara gitti, mahallelerde örgütlendi, köylere ulaştı, sendikalarda çalıştı, kooperatifleri destekledi, dernekler kurdu, yayınlar çıkardı. O yıllar CHP'nin yönünü değiştiren bu toplumsal hareketler oldu, ardından 1973 ve 1977 seçim başarıları geldi... Bugün Özgür Özel 'in kuracağı olası parti aynı tarihsel gerçekle karşı karşıya...

Türkiye'de iktidar - muhalefet didişmesi hiç bitmiyor! Türkiye'de -sadece CHP değil- her türlü muhalefet, iktidarın meşru alternatifi olarak değil, düzeni-rejimi zorlayan istikrar riski olarak algılanıyor… Bu hiç yeni değil: Devletin toplumdan daha güçlü olduğu siyasi geleneklerde muhalefet, iktidarın doğal alternatifi değil, düzenin karşısındaki şer odağı gibi algılanıyor. Muhalefet, rakipten çok tehdit olarak görüldü. Böylece, Türkiye'de siyasi tartışmalar sık sık hak ve özgürlükler ekseninden çıkıp güvenlik, kamu düzeni ve istikrar eksenine kaydı. Ancak asıl soru şu: DAVA SİYASETİ Bugünkü iktidar-muhalefet geriliminin kaynağı yalnızca devlet geleneği değil. Erdoğan'ın siyasi dünyasının şekillenmesinde Necip Fazıl Kısakürek'in etkisi biliniyor. Sadece Kısakürek değil. Erdoğan'ın siyasi dilinde sıkça duyulan "yerli ve milli olanlar", "vesayet odakları", "Türkiye'nin önünü kesmek isteyenler" gibi kavramlar bu düşünsel iklimden bağımsız değil… Devlet merkezli tarihsel miras ile dava merkezli siyasi düşünce birleştiğinde, muhalefet rakip olmaktan çıkıp kolayca istikrar riski olarak algılanabiliyor.