Bundan tam 150 yıl önce Alexander Graham Bell'in gerçekleştirdiği ilk telefon görüşmesiyle başlayan yolculuk, bugün saniyeler içinde dünyanın öbür ucuyla görüntülü konuşabildiğimiz, profesyonel fotoğraflar çekebildiğimiz ve yapay zekadan anında destek alabildiğimiz akıllı telefonlara kadar uzandı. Kimi telefonu icat ederek iletişimin kurallarını değiştirdi, kimi otomatik santral sistemiyle milyonlarca insanın birbirine daha kolay ulaşmasını sağladı, kimi Ericsson ve Nokia gibi markalarla cep telefonunu milyonların cebine taşıdı, kimi ise dokunmatik ekran, mobil uygulamalar ve yapay zeka teknolojileriyle yeni bir çağ başlattı. Bugün kullandığımız akıllı telefonların kamerasından işletim sistemine, mobil internetten yapay zeka özelliklerine kadar uzanan her yeniliğin arkasında, teknoloji tarihine yön veren bir isim bulunuyor. Tarihe geçen ilk telefon konuşması 10 Mart 1876'da gerçekleşti. Bell, bir odadaydı; Watson ise başka bir odadaydı. Bell, vericiye şu cümleyi söyledi: "Bay Watson, buraya gelin; sizi görmek istiyorum." Watson bu sesi diğer odadaki alıcıdan duydu ve Bell'in yanına geldi. Puskas'ın fikirlerinden ve Bell'in çalışmalarından ilham alarak 1878'de dünyanın ilk ticari telefon santralini ve ilk ticari santral panosunu kurdu. Motorola'da çalışırken 1973 yılında elde taşınabilen ilk cep telefonuyla görüşmeyi gerçekleştirdi. Baz istasyonlarına dayalı mobil iletişim altyapısının oluşmasına önemli katkılar sağladı. 1990'lı yılların başında cep telefonu pazarında Motorola ve Ericsson gibi dev markalar öne çıkıyordu. Jorma Ollila'nın CEO'luğunda Nokia, geliştirdiği yenilikçi modeller ve kullanıcı dostu yaklaşımıyla rakiplerini geride bırakarak dünyanın en büyük cep telefonu üreticisi haline geldi. Android işletim sistemini kurarak ve geliştirerek akıllı telefonların çok daha geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Bugün dünyadaki akıllı telefonların büyük çoğunluğu Android işletim sistemiyle çalışıyor.

Öztürk, "Bugün itibarıyla 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673'e ulaştı. İlk 10 günlük süreçte 20 milyon ambalaj vatandaşlarımız tarafından sisteme iade edildi" dedi. Türkiye'de her yıl 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğini kaydeden Öztürk, şöyle devam etti: "DOA Sistemi ile bu döngüyü tersine çevirmeyi amaçladık. Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı. Entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladık. Sistemin olgunlaşmasıyla birlikte ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasını hedefliyoruz. Geri kazanılan her 20 içecek ambalajı, yaklaşık 1 dolar tutarında ithal hammadde ihtiyacını ortadan kaldırıyor." Bunun yanında manuel iade noktalarını da yaygınlaştıracaklarını ifade eden Öztürk, şu bilgileri verdi: "2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşmayı planlıyoruz. Marketler, bakkallar ve büfeler de yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edilecek. Otel, restoran ve kafeler de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacak. Bugün itibarıyla tescil edilmiş 6 yerli üreticiye ait Depozito İade Makineleri sahada aktif olarak kullanılmaktadır." Öztürk ayrıca, sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılmasının, 1.3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanmasının ve 3.6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesinin hedeflendiğini de vurguladı.

Sektörü analiz eden General Mobile Strateji ve İş Geliştirmeden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı İlkay Cihaner, Türkiye'nin akıllı telefon üretiminde güçlü bir altyapı ve bilgi birikimi oluşturduğunu belirterek, "Ancak üretim kapasitesi henüz tam olarak değerlendirilemiyor. Yerli üretimi destekleyecek teşvikler, yüksek katma değerli üretimin önünüm açılması ve güçlü bir tedarik zinciriyle Türkiye, bölgesinde teknoloji geliştiren ve ihraç eden bir üretim üssüne dönüşecek" dedi. Şirket olarak 2026 stratejilerinin merkezine 5G'li cihazları koyduklarını kaydeden Cihaner, "Bu kapsamda, GM Fenix II Pro 5G, GM 26 Pro 5G ve GM 26 5G modellerimizi kısa süre önce pazara sunduk. Yeni modeller de yolda. Bu yıl, 5G odağında yılda yaklaşık 300 bin adet akıllı telefon üretmeyi hedefliyoruz" diye konuştu. Akıllı telefon dışında, 5G geniş bant ve sabit geniş bant çözümlerine yatırım yaptıklarını da anlatan Cihaner, şunları söyledi: "Globalde geniş bant alanında yalnızca üretici değil, teknoloji geliştiricisi ve stratejik iş ortağı konumundayız.

Çünkü yanlış tercih edilen bir telefon ya da bilgisayar, kısa süre içinde yeni bir masraf çıkarabiliyor. "Sınavdan güzel puan al, iyi bir okula yerleş, dilediğini alacağım" sözü veren birçok veli şimdi verdiği sözü tutmanın telaşını yaşıyor. Öğrencilerin gönlünden ise ilk olarak iyi bir 5G'li akıllı telefon ve dizüstü bilgisayar geçiyor. Ancak son bir yılda yüzde 50'nin üzerinde artan teknoloji fiyatları, çocuklarını ödüllendirmek isteyen aileleri bütçe açısından düşündürüyor. Elektronik ürün fiyatları marka ve teknik özelliklere göre önemli farklılıklar gösterse de, lise öğrencilerinin günlük ders takibi, araştırma, ödev hazırlığı ve online etkinlik ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılayabilecek kaliteli bir dizüstü bilgisayar için ortalama 30-40 bin TL arasında bir bütçe yeterli oluyor. 5G destekli, uzun yıllar rahatlıkla kullanılabilecek orta segment akıllı telefonların fiyatları ise 15-25 bin TL bandında seyrediyor Üniversite öğrencilerinde ihtiyaçlar ise bölüme göre önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Bu tür ihtiyaçlar ortalama 40-50 bin TL aralığındaki bir dizüstü bilgisayar ile rahatlıkla karşılanabiliyor. Bu nedenle velilerin 70 bin TL ile 100 bin TL arasında, bazı durumlarda daha da yukarıda bir bütçe ayırması gerekebiliyor. Telefon ya da bilgisayar almadan önce dikkat edilmesi gereken diğer başlıklar şöyle: Telefonda 5G desteğinin yanı sıra en az 8 GB RAM, 256 GB depolama alanı, 5.000 mAh ve üzeri batarya kapasitesi önemli. Tercih edeceğiniz markanın Türkiye'deki servis ağı ve yedek parça desteği araştırılmalı. Bilgisayarda okul ve günlük kullanım ihtiyaçları için en az 16 GB RAM, 512 GB SSD depolama alanı ve güncel nesil bir işlemci tercih edilmeli. Okuldan priz aramamak için pil ömrünün gerçek kullanımda en az 8-10 saat olmasına dikkat edilmeli.

Bugün ise dijital uyarıcıların artmasıyla insanlığın dikkat süresi 20 saniyelere kadar düştü. Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Tolga Dündar'a göre bu durum, beynimizin çalışma biçimini de değiştirmeye başladı. Dikkat süresi kısalıyor, sabır azalıyor, sürekli yeni bir uyaran arayan bir nesil ortaya çıkıyor. "Bunu görünce aklıma sen geldin" diyerek gönderilen komik bir reels, günaydın mesajının yerini alabiliyor. Uzmanlar, bunun temel nedeninin beynin hızlı ödül mekanizmasını harekete geçiren "anlık dopamin döngüsü" olduğunu belirtiyor. Kullanıcı ekranda ne kadar uzun kalırsa, platformlar ve içerik üreticileri de reklam gelirlerinden o kadar fazla kazanç elde ediyor. Dijital dünyada artık satılan ürün yalnızca reklam değil; biziz.

Yapay zeka destekli mobil sağlık uygulamalarının kullanım alanı her geçen gün genişliyor. Bunun için SkinVision, Scanoma ve Cilt Tarayıcı gibi uygulamalar geliştirildi. Telefon kamerasıyla çekilen ben veya cilt lekesi fotoğrafı yapay zekâ tarafından saniyeler içinde analiz ediliyor. Telefonla çekilen ağız içi fotoğrafları da yapay zeka tarafından incelenebiliyor. Bunun için DentalMonitoring uygulaması öne çıkıyor. Yapay zeka bu kayıtları analiz ederek uyku apnesi riskiyle ilgili ön değerlendirme yapıyor. Yapay zeka fotoğrafları karşılaştırarak iyileşme sürecini analiz ediyor ve olası enfeksiyon belirtilerini tespit etmeye yardımcı oluyor. CoughPro adlı uygulama, telefon mikrofonundan kaydedilen öksürük seslerini yapay zeka desteğiyle algılıyor ve analiz ediyor. JCB, saatte 247 kilometre hıza ulaşan traktör geliştirdi.

İki yıl önce kurulan Hayvan Sağlığı ve Yetiştiriciliği Bölümünde de 20 öğrenciyle çalışmaları sürdürdüklerini anlatan Saldırış, şöyle konuştu: "Bu öğrencilerimizin de ilgileri doğrultusunda kanatlı hayvan türlerine yöneldik. Biz teorik derslerin yanında uygulamalı eğitim vererek öğrencilerimizin bu mesleklerde ülkenin ara eleman ihtiyacını da karşılamasını hedefliyoruz. Amacımız, yaptıkları işi severek, ömürlük olarak benimsemelerini sağlamak, bilhassa hayvan sağlığı ve yetiştiriciliğinde nitelikli, merhametli bu işin gerekli kriterlerine sahip elemanlar yetiştirmek." Tarım Teknolojileri Alanı Öğretmeni Hicran Seper de, klasik ve modern yöntemlerle tarımsal üretim yaptıklarını ifade ederek, okula yakın noktada oluşturulan uygulama alanında topraksız olarak istiridye mantarı üretimi yaptıklarını da anlattı. Dışarıdan mantar üretimi için getirilen kompostları uygulama sınıfına yerleştirdiklerini belirten Seper, "Aydınlatma işleminde güneş ışığı ve nem kontrollerini öğrencilerimizin eşliğinde gerçekleştirdikten sonra sağlıklı pimlerden 7 veya 10 gün sonra hasadımızı gerçekleştiriyoruz" diye konuştu. Öğrencilerin mantar üretimi için istekli ve zevkli şekilde çalıştıklarını ifade eden Seper, "6 kişilik bir öğrenci grubumuz var. Onlarla geçen sene yaklaşık 500-600 kilo kadar istiridye mantarının üretimini gerçekleştirdik. Bundan onlar da çok memnun oldu. Bulunduğumuz kasabaya da yeni bir ürünü tanıtmanın, yetiştirmenin heyecanını hep beraber yaşadık." dedi. Öğrencilerden Berkay Soylu, arkadaşlarıyla istiridye mantarı yetiştirdiklerini anlatarak, "Burada hep beraber gelip, gerektiği zaman hasat ediyoruz, nem kontrolünü, ışık kontrolünü yapıyoruz. İşi zevkle yapıyoruz. Burada öğrendiklerimizi evde de uygulamaya çalışıyoruz İleride ziraat mühendisi olmak istiyorum" diye konuştu. 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nın ardından TÜBİTAK önemli bir adım attı. Dokuma kumaşlarını da bitki yapraklarını kullanarak ekolojik baskıyla renklendiren Gezer, eski eşyaları yeniden kullanılabilir hale getirmek amacıyla "Dönüşüme Katıl" projesi başlattığını ifade etti. Çiftliğin Avrupa standartlarına uygun olarak tasarlandığını anlatan Tekdemir, "Tesiste ızgaralı ve otomatik sıyırıcılı sistemler bulunuyor. Temizlik işlemleri büyük ölçüde sistem tarafından gerçekleştiriliyor. Gübre depolama alanları yer altında ve beton yapıda olduğu için çevre kirliliğinin önüne geçiliyor" diye konuştu.

Psikolojik Danışman Dr. Feyza Çelen, "Kişi her adımında yapay zekanın onayını arıyorsa, bu durum yeni bir dijital bağımlılık davranışına dönüşmüş demektir" diyor. Yapay zekanın insan ilişkilerindeki samimi kusurları yavaş yavaş öldürdüğünü ifade eden Çelen, "Bu yönüyle yeni nesil bir dijital narsisizm ortaya çıkıyor ve gerçek hayattaki doğal tepkilerimizi zayıflatıyor. Bizi sürekli onaylayan yapay zeka araçları, her fikre "çok haklısınız, harika bir fikir" diye yanıt vererek insanları algoritmalardan onay almadan adım atamaz hale getiriyor. Bu durum özgür irademizi köreltiyor" diye konuştu. B) Yapay zekaya gardırobumun fotoğrafını yükleyip "bugün beni ne açar?" diye sorarım. B) Yapay zekaya "kulağa hoş gelen, fonetiği yüksek 50 öneri sun" der oradan seçerim. B) Yapay zekaya "onun gönlünü alacak, beni de küçük düşürmeyecek bir özür metni yaz" derim. B) Yaşadığım üzüntüyü yapay zekaya anlatıp, "bu acıyı en hızlı nasıl atlatırım, bana 5 adımda yas atlatma formülü ver" derim. B) Tüm artı-eksi listemi, korkularımı yapay zekaya yükleyip "Bunu yapmalı mıyım, risk analizi yap" diye sorarım.

"Elektrik faturanızda yüzde 50 indirim", "Su desteğiniz hesabınıza tanımlandı", "İnternet kampanyasını kaçırmayın" gibi mesajlarla vatandaşları sahte internet sitelerine yönlendiren siber suçlular, kişisel verileri ve banka hesaplarını hedef alıyor. Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, resmi kurumların hiçbir zaman SMS veya sosyal medya üzerinden gönderilen bağlantılar aracılığıyla kart bilgisi, şifre ya da doğrulama kodu istemediğini vurgulayarak önemli uyarılarda bulundu. Bu siteleri gören vatandaşın da karşısındaki ekranın resmi olduğunu düşünerek güven duyduğunu söyleyen Kırık, şöyle devam etti: "Böylece vatandaş kendinden istenilen bilgileri paylaşabiliyor. Bu sahte sayfalarda genellikle T.C. kimlik numarası, cep telefonu numarası, banka kartı bilgileri ve bazen de internet bankacılığına ilişkin bilgiler talep ediliyor. Dolandırıcılar bu durumu vatandaşa 'kimlik doğrulama', 'ödeme iadesi', 'fatura desteğinin hesabınıza aktarılması' veya 'kampanyadan yararlanabilmeniz için doğrulama yapılması gerekiyor' gibi gerekçelerle açıklıyor." Resmi kurumların vatandaştan bu şekilde kart bilgisi, şifre veya finansal verileri istemediğinin altını çizen Kırık, şu bilgileri verdi: "Özellikle banka kartının ön ve arka yüzündeki bilgilerin paylaşılması, dolandırıcılara doğrudan hesabınıza erişim imkanı sağlayabiliyor. Bir diğer kritik aşama ise SMS doğrulama kodlarının ele geçirilmesidir. Dolandırıcılar, küçük bir ücret iadesi yapılacağını veya sembolik bir doğrulama işlemi gerçekleştirileceğini söyleyerek cep telefonunuza gelen tek kullanımlık doğrulama kodunu girmenizi ister. Oysa bu kodlar aslında banka tarafından gerçekleştirilen para transferini veya kart işlemini onaylamak amacıyla gönderilmektedir. Kodun paylaşılması durumunda hesap anında boşaltılabilir." Kırık, mağduriyet yaşanmaması için şu noktalara da muhakkak dikkat edilmedi gerektiğini anlattı: SMS ile gelen doğrulama kodları hiçbir koşulda üçüncü kişilerle paylaşılmamalı ve farklı internet sitelerine girilmemeli. Eğer gerçekten bir kampanya, indirim veya devlet desteği varsa, bunun bilgisi zaten e-Devlet üzerinden veya ilgili kurumun resmi duyurularında yer alacaktır. Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Instagram'dan kendisine bu yönde ulaşan bazı mağdurların feryatlarını şöyle sıraladı: A.H.: Cep telefonuma gelen "Elektrik faturanızda yaz kampanyası kapsamında yüzde 50 indirim kazandınız" mesajı beni ikna etti. T.C. kimlik numaramı, telefon bilgilerimi ve ardından kart bilgilerimi girdim. Bankayı arayıp kartımı iptal ettirdim ama önemli bir kaybım oldu. Son dönemde destek ödemeleri sıkça konuşulduğu için mesaj bana oldukça inandırıcı geldi.

Yeğen, şöyle konuştu: "En az yedi farklı sektör bu alanda ciddi çalışmalar yürütüyor. Bu avantajın en büyük adreslerinden biri ilaç sektörü olacak. Özellikle kanser, nadir görülen akciğer hastalıkları ve biyolojik ilaçların geliştirilmesinde kullanılan protein yapıları uzayda daha düzenli oluşabiliyor." Uzayda üretimin elbette yalnızca ilaçlarla sınırlı olmadığını dile getiren Yeğen, şöyle konuştu: "Akıllı telefonlardan bilgisayarlara, elektrikli otomobillerden yapay zeka sistemlerine kadar hemen her elektronik cihazın içinde bulunan çiplerin üretiminde kullanılan bazı özel malzemeler de uzayda test ediliyor. Yerçekiminin oluşturduğu kusurların ortadan kalkması sayesinde daha güçlü, daha verimli ve daha az enerji tüketen yeni nesil elektronik bileşenlerin geliştirilmesi hedefleniyor. Ayrıca lazer sistemlerinde, tıbbi görüntüleme cihazlarında ve yüksek hızlı internet altyapısında kullanılan özel optik camların da uzayda daha kaliteli üretilebildiği belirtiliyor." Yeğen, şirketlerin bunun yanında uçak motorları, roketler, elektrikli otomobiller ve yüksek hız trenlerinde kullanılan çok dayanıklı metal karışımları üzerinde de çalıştığını ifade etti. Yeğen, şöyle devam etti: "Dünya'da farklı metaller yerçekimi nedeniyle tam anlamıyla birbirine karışamayabiliyor. Uzay ortamında ise bu metaller çok daha homojen şekilde birleşebiliyor. Sonuçta hem daha hafif hem de daha sağlam parçalar üretmek mümkün hale geliyor. Bu durum özellikle havacılık ve uzay sanayisi için büyük önem taşıyor. " Yeğen'in verdiği bilgiye göre bilim insanları uzayda insan dokusuna benzeyen küçük yapılar üretmeye de çalışıyor. Yeğen, "Bence uzayın üretim açısından en büyük avantajı, dünyada asla taklit edemeyeceğimiz bu kusursuz üretim ortamını bize sunmasıdır" dedi. McKinsey ve Dünya Ekonomik Forumu'nun 2024 raporuna göre, küresel uzay ekonomisinin tamamı 2035'te 1.8 trilyon dolara ulaşacak. Yeğen, "Varda'nın CEO'su Will Bruey'e göre en iyi senaryoda 2030'da ilk insana mikro yerçekiminde üretilmiş ilaç enjekte edilebilir. Bir ürünü uzaya gönderip geri getirmenin maliyeti, ancak gram başına çok yüksek değeri olan ürünlerde anlamlı olacak. Bir ilaç kristalinin gramı binlerce, hatta on binlerce dolar edebilir. Bu lojistik sorunu çözmek için Lux Aeterna gibi şirketler devreye giriyor. Uzaydan geri dönebilen, tekrar kullanılabilir araçlar geliştirerek bu ekonominin taşıma tarafını çözmeye çalışıyorlar. Çünkü uzayda üretim yapılacaksa, ürünün güvenli, hızlı ve tekrar tekrar Dünya'ya dönebilmesi şart. Tek kullanımlık kapsüller ekonomiyi sürdürülebilir kılmıyor" diye konuştu. Roketlerle parçalar tek tek gönderiliyor, uzayda monte ediliyor ve mikro yerçekimi ortamında üretim yapılıyor. Bunun yerine küçük, akıllı, otomatik "üretim modülleri" kullanılıyor.

Android kullanıcıları 'Cihazımı Bul', iPhone kullanıcıları ise 'Bul' hizmetini kullanarak telefonlarının son görüldüğü konumu harita üzerinde görebilir. Bunun için Android'de Google "Cihazımı Bul", iPhone'da ise iCloud "Bul" servisine girin ve 'Kilitle' seçeneğini aktif edin. Örneğin "Bu telefon kaybolmuştur, şu numaradan ulaşın" gibi bir iletişim numarası yazmak, bulan kişinin size ulaşmasını kolaylaştırır. Kayıtlı kredi ve banka kartlarını kontrol edin. Bu durum özellikle banka uygulamaları ve sosyal medya hesapları için ciddi risk oluşturur. Telefon bulunamıyorsa e-Devlet üzerinden BTK başvurusu yaparak IMEI'nin kullanıma kapatılmasını sağlayın. Android'de 'Cihazımı Bul', iPhone'da ise iCloud'Bul' üzerinden 'Cihazı Sil' seçeneği kullanılır. Bu işlem telefonun içindeki tüm fotoğrafları, mesajları, uygulamaları ve kayıtlı hesapları uzaktan tamamen kaldırır.

L'Oréal Türkiye Ülke Kurumsal Dijital ve Pazarlama Direktörü Murat Nur Çolakoğlu, artırılmış gerçeklik ve yapay zeka destekli dijital servislerle bu soruna önemli ölçüde çözüm getirdiklerini söyledi. Toplamda 19 farklı görünümün denendiğini aktaran Çolakoğlu, kişi başına ortalama kullanım süresinin 1 dakika 8 saniyeye ulaştığını ve toplam oturum süresinin 7 milyon dakikayı aştığını söyledi. Dijital servisleri en yoğun kullanan grubun 18-24 yaş arası gençler olduğunu, bu grubu 25-34 yaş aralığının takip ettiğini aktaran Çolakoğlu, teknoloji odaklı ve güven temelli yaklaşımlarının özellikle yeni nesil tüketicilerden güçlü karşılık gördüğünü dile getirdi.