Evden sipariş, hızlı teslimat ve "Gold üyelik" gibi sistemlerle aslında oldukça konforlu bir yapı kuruldu. Sorun da tam burada başlıyor: sistem "doğru çalışmadığında". Kullanıcı tarafında görünen şey çok basit: "Dün çalışan sistem bugün neden çalışmıyor?" Bir de bunun görünmeyen tarafı var. Dijital sistemlerde en kritik konu şeffaflıktır; kullanıcı neye, ne zaman ve neden ödeme yaptığını net biçimde görmelidir. Kullanıcı arıyor, bir ses karşılıyor: "Nasıl yardımcı olabilirim?" Sorun anlatılıyor. Bu kez kullanıcı, neyi yanlış söylediğini düşünmeye başlıyor. Mesele, yapay zekânın "kapı bekçisi" gibi konumlandırılması. Bir zamanlar şu anlayış vardı: Sistem müşteri için vardır. Eski kuşak yöneticilerin sık kullandığı bir söz vardır: "İyi giden bir şeyi gereksiz kurcalarsan bozulur." Bu yaklaşım tamamen teknolojiyi reddetmek değildir; tam tersine, çalışan bir düzenin riskli şekilde yeniden tasarlanmasına karşı bir uyarıdır.

Uzun zamandır sermaye piyasalarının en büyük sorunlarından biri, halka arzların amacından uzaklaşmasıydı. Aslında halka arz; şirketlerin büyümesi için kaynak bulduğu, yatırımcının da o büyümeye ortak olduğu sağlıklı bir finansman modelidir. Yıllarca "İstediğim bilgiyi istediğim zaman açıklar, istediğim gibi kullanır, yatırımcıdan da parayı toplarım" anlayışıyla hareket edenlere artık "Dur" deniliyor. SPK'nın son dönemde doğru bulduğum ikinci önemli adımı ise halka arz politikası oldu. Geçen hafta tam beş şirkete halka arz izni verildi. İki haftada yedi halka arz... "Piyasadan çok para çıkacak." "Borsa olumsuz etkilenecek." "Borsada satış baskısı oluşacak." Ben aynı fikirde değilim. Bugün yaklaşık 150 şirket halka arz sırasını bekliyor. Bazıları halka arz fiyatının altında kalacak. Eskiden "Nasıl olsa halka arz oluyor, yatırımcı alır " anlayışı hakimdi. Şimdi ise "Yatırımcıyı ikna edebilir misin?" dönemi başlıyor.

Son dönemde dikkatinizi çekti mi bilmiyorum ama ben Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) haftalık bültenlerini her hafta büyük bir dikkatle okuyorum. Adeta SPK'yı, yani devletin sermaye piyasasını düzenleyen otoritesini yok saymış. Kimisi SPK'dan gerekli onayı almadan hisse satıyor. Ama siz en temel sermaye piyasası kurallarını bile dikkate almıyorsunuz. Uzun yıllar boyunca sermaye piyasalarında "Nasıl olsa bir şey olmaz." düşüncesi hâkim oldu. "Bazı fonların manipülasyon yaptığını biliyoruz." Bu cümle sıradan bir cümle değildir. Bugün ise tablo değişmeye başladı. Hisse satış kurallarını ihlal eden patron da ceza alıyor. Üstelik görünen o ki bu cezalar verilirken "şunun adamı", "bunun yakını" ayrımı yapılmıyor. Sermaye piyasasının ihtiyacı olan şey de tam olarak budur. Çünkü yatırımcı için en büyük güven unsuru yüksek endeks değildir. Yüksek hisse fiyatı da değildir. Adaletin olmadığı yerde sermaye büyümez; sadece korku büyür.

Ta ki Mart ayında Ankara yakınlarında geçirdiğim trafik kazasına kadar... Yağışlı bir günde yaşadığım kaza sonrası yaralı olarak Ankara Gölbaşı Devlet Hastanesi'ne kaldırıldım. Ancak o gün bir şeyi daha gördüm. İki yıldır kaskomu Polis Bakım ve Yardım Sandığı'nın (POLSAN) iştiraki olan Ankara Sigorta'ya yaptırıyordum. Kasko poliçemdeki bedel yaklaşık 2 milyon liraydı. Piyasadaki emsalleri ise 1 milyon 750 bin lira ile 1 milyon 900 bin lira arasında satılıyordu. Buna rağmen sigorta şirketinden gelen ilk teklif sadece 1 milyon 500 bin lira oldu. Çünkü sigorta, satıldığı gün değil, hasar gerçekleştiği gün sınav verir. Poliçe kesmek kolaydır. Prim toplamak kolaydır. Reklam yapmak kolaydır. Bugün dönüp yaşadıklarıma baktığımda şu cümleye eskisinden çok daha fazla inanıyorum: Dostun da sigortanın da hayırlısı kötü günde belli olur.

Küresel endeks devi MSCI, Türkiye ile Endonezya'yı aynı cümlede anarak piyasa erişilebilirlik notunu düşürdü. Acı ama gerçek. Üstelik bu sadece MSCI'ın verdiği bir not değil. Yıllardır piyasayı birkaç fonun insafına bıraktık. Yüzde 1.000 değil... Yüzde 5.000 değil... Yüzde 10.000 değil... Bazılarında yüzde 40.000'lere ulaşan yükselişler yaşandı. Ben buna uzun zamandır "endeks mühendisliği" diyorum. Amaç, yabancı yatırımcının önüne şişirilmiş fiyatları koyabilmekti. MSCI'ın görmeyeceğini düşündük. Yeni olan MSCI'ın bunları rapora yazmış olması. Bu soruların cevabını yatırımcılar da piyasa da hak ediyor. Ve en acısı, Türkiye'nin Endonezya ile aynı paragrafta anılması oldu. Şimdi piyasalarda yeni bir kavram dolaşıyor: "Yumuşak iniş." Deniliyor ki yatırımcı mağdur olmasın. MSCI'ın raporu aslında son bir uyarıdır.

Türkiye ekonomisi adına bugün yaşananlar, artık sadece bir "ekonomi yönetimi tercihi" değil, doğrudan doğruya bir rejim tartışmasına dönüşmüş durumda. Daha acı olan ise bunun sadece Türkiye'de konuşulmaması… Dünyanın ekonomi çevreleri de yaşananları dikkatle izliyor. "20 yıl vergi vermeyeceksiniz" diyorsunuz… Çünkü yatırımcı vergi oranına değil, hukukun öngörülebilirliğine bakar. Siz enflasyonu yanlış ekonomi politikalarıyla büyütüp sonra polisiye yöntemlerle fiyatları baskılamaya çalışırsanız bunun adı ekonomi yönetimi olmaz. Şimdi de şirket yöneticileri hedefe konuluyor. Bir şirket fiyat artırır. Bu dünyanın her yerinde böyledir. Tam tersine piyasaya korku salar. Daha kötüsü, Türkiye'nin dışarıdaki algısını ağır biçimde bozar. Çünkü artık mesele tavuk değil.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun yeni başkanı Mahmut Sütçü, belki de son yılların en zor döneminde o koltuğa oturdu. Çünkü son yıllarda Türkiye sermaye piyasalarında yaşanan bazı gelişmeler, "küçük yatırımcı korunuyor mu?" sorusunu çok daha yüksek sesle sordurmaya başladı. Bir dönem büyük hikâyelerle pazarlanan bu şirketlerin geldiği nokta, sadece yatırımcı açısından değil, SPK açısından da ciddi bir sorgulama alanı oluşturdu. 2016-2024 yılları arasında Gelir İdaresi Başkan Yardımcılığı yaptı. Çünkü Gelir İdaresi kültürü, "tüyü bitmemiş yetimin hakkı" anlayışının en sert hissedildiği kurumlardan biridir. Mahmut Sütçü başkanlığındaki SPK, göreve geldikten kısa süre sonra son yılların en önemli düzenlemelerinden birine imza attı. Çünkü yıllardır bazı hisselerde "sözde fiili dolaşım" üzerinden endeks etkisi yaratıldığı konuşuluyordu. Ama SPK bununla da yetinmedi. Ceza verilen hisse, yaklaşık 4 ay içinde yüzde 1.500 yükselmiş, ardından neredeyse başladığı seviyeye geri dönmüştü. Şimdi asıl soru burada başlıyor: Çünkü borsada sadece yüzde 1.500 yükselen hisseler yok. Hatta yüzde 40 bin yükselen hisseler oldu. Önümüzdeki haftalarda SPK'nın atacağı adımlar, yalnızca bazı hisselerin kaderini değil, Borsa İstanbul'un gelecekte nasıl bir piyasa olacağını da belirleyecek.

Türkiye'de yıllardır aynı tabloyu görüyoruz… Rapora göre Türkiye İş Bankası, üst üste üçüncü kez Türkiye'nin en değerli banka markası olurken, aynı zamanda Avrupa'nın marka gücü en yüksek ilk 10 bankası arasına girdi. Bu sıradan bir başarı değil. Yani mesele sadece "çok para kazanmak" değil. Bir Türk bankasının, Avrupa'nın en güçlü bankaları arasında marka değeri açısından yer bulması; Türkiye'nin tüm ekonomik sıkıntılarına rağmen hâlâ güçlü kurumlar çıkarabildiğini gösteriyor. Bu nedenle bu başarı yalnızca İş Bankası'nın değil, Türkiye'nin başarısıdır. Türkiye'de başarı çoğu zaman alkışlanmıyor. Çünkü mesele sadece bir banka meselesi değil. Yıkmak ise birkaç ay. İş Bankası'nın Avrupa'nın ilk 10 marka gücüne sahip bankaları arasına girmesi; Türkiye'nin hâlâ güçlü insan kaynağına, güçlü finansal kurumlara ve güçlü marka üretme kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor.

Borsa İstanbul'da son yıllarda yaşanan bazı olaylar artık "tesadüf" denilerek geçiştirilemeyecek bir noktaya geldi. Ortada tam anlamıyla bir "el çabukluğu marifet" düzeni var. Küçük yatırımcı doğal olarak "bir şey oluyor" diyerek hisseye koşuyor. Yöntem çok, sonuç aynı: Patron satıyor, küçük yatırımcı yakalanıyor. Üstelik işin en dikkat çekici tarafı şu: Şirketin gerçek durumunu en iyi bilen kişi patronun kendisi. Bunun adı dünya finans literatüründe çok açık: "Insider trading" yani içeriden öğrenenlerin ticareti. Şirket kötüye giderken patron kendi payını azaltıyor ama küçük yatırımcı hâlâ "yatırım hikâyesi" dinliyor. Kaybeden yine küçük yatırımcı oluyor. İşin daha da vahim tarafı ise şu: Piyasada işlem yasağı alan küçük yatırımcı çok. Geride ise zarar eden yatırımcı kalıyor. Burada kritik nokta şu: Şirket ile patron aynı şey değildir. Bu işin makroekonomik tarafı da var. Adalet olmayan yerde yatırımcı kalmaz.

Merkez Bankası faiz artırıyor, kredi büyümesi sınırlandırılıyor, vatandaşın harcaması kısılıyor, şirketlerin krediye erişimi zorlaştırılıyor. BDDK verilerine göre bankacılık sektörünün ilk çeyrek kârı yüzde 31 artarak 282 milyar liraya ulaştı. Üstelik bu kârlar ekonominin yavaşladığı, şirketlerin finansmana ulaşmakta zorlandığı, vatandaşın kredi kartı ve ihtiyaç kredisi borçları altında ezildiği bir dönemde elde edildi. Ücret ve komisyon gelirleri. Bir de adına "paket", "avantaj", "ayrıcalık", "plus", "premium" denilen ürünler. Türkiye'nin en büyük bankası Ziraat Bankası'nın 2026 yılı ilk çeyreğinde elde ettiği net ücret ve komisyon geliri yaklaşık 30,8 milyar lira. Özel sektörün en kârlı bankası Garanti BBVA'nın net ücret ve komisyon geliri yaklaşık 42,9 milyar lira. Üstelik yıllık artış oranı yüzde 41,7. Kârını en hızlı artıran banka olan Yapı Kredi'nin net ücret ve komisyon geliri ise 32,4 milyar lira. Burada şu soruyu sormak gerekiyor: Türkiye'de enflasyonla mücadele adı altında vatandaşın harcaması kısılıyor, şirketlerin krediye erişimi zorlaştırılıyor, ekonominin yavaşlaması göze alınıyor.

Sigorta, modern dünyanın en önemli finansal araçlarından biridir. Mantığı son derece basittir: İnsanlar ve şirketler karşılaşabilecekleri riskleri belirli bir bedel karşılığında sigorta şirketlerine devreder. Özellikle son 10 yılda sigorta, vatandaşın korunma aracı olmaktan çıkıp birçok kurum için yüksek kâr kapısına dönüştü. Burada sorun sigorta satılması değil. Ancak günün sonunda performansınız, sattığınız sigorta poliçesi sayısıyla ölçülüyor. Yani bankacılık yapmak için işe alınan insanlar, fiilen sigorta pazarlamacısına dönüştürülüyor. Özellikle kredi hacimlerinin daraldığı, bankaların kredi vermekte zorlandığı bugünlerde sigorta hedeflerinin yeniden artırılması tesadüf değil. Kredi gelirleri azalınca gözler yeniden sigorta satışlarına çevriliyor. Sigorta ahlaksızlığı toplumun her alanına yayılmış durumda. Vatandaş otomobil mi alıyor, yoksa sigorta paketi mi satın alıyor belli değil. Birilerinin çıkıp artık "dur" demesi gerekiyor. Çünkü sigorta güven satmalıdır.

Türkiye'de ekonomi yönetimi her enflasyon yükseldiğinde dönüp dolaşıp aynı kapıya geliyor: Dar gelirlinin cebine. Şimdi yine aynı sahneyi izliyoruz. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve BDDK, kredi büyümesini frenlemek için yeni sıkılaştırma adımları attı. İhtiyaç kredilerinde büyüme sınırı düşürüldü, taşıt kredileri kısıldı, kredili mevduat hesaplarında yani halkın "ek hesap" dediği can simidinde büyüme limiti yüzde 2'den yüzde 1'e çekildi. Çünkü bu ülkede milyonlarca insan kredili mevduat hesabını lüks için kullanmıyor. Kimse keyfinden gidip aylık yüzde 4,25 faizle ek hesaba yüklenmez. Ek hesap kullanmıyor. Ekonomi yönetimi buna "makro ihtiyati sıkılaşma" diyor olabilir. Ama sokaktaki vatandaş bunun adını başka koyuyor: "Yaşa ama nefes alma."