Nato Demokrasi Vaat Ediyor Mu?

Antlaşmanın girişinde, "Bu Antlaşma'nın Tarafları, Birleşmiş Milletler Şartı'nın amaç ve ilkelerine olan inançlarını ve tüm halklar ve hükümetlerle barış içinde yaşama arzularını yeniden teyit ederler. Demokrasi, bireysel özgürlük ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan halklarının özgürlüğünü, ortak mirasını ve medeniyetini korumaya kararlıdırlar. Kuzey Atlantik bölgesinde istikrar ve refahı geliştirmeyi amaçlarlar. Kolektif savunma ile barış ve güvenliğin korunması amacıyla çabalarını birleştirmekte kararlıdırlar." [1] Bu vurguyla başlamamızın nedeni, Foreign Policy'de, NATO'nun 7-8 Temmuz Ankara Zirvesi öncesi Batı kamuoylarındaki soru işaretlerini yansıtan bakış açısıdır. [3] Siyasal iktidara yakın medyanın klasik tepkisi, "dış güçler", "kumpas ve komplo teorileri" olacaktır. 7-8 Temmuz'da NATO zirvesinin olduğu bir coğrafyada, Batı'nın siyasal iktidar hakkındaki ayak oyunları söylemi, gülünç olmaktan ötedir. İktidara ve butlana yakın kalemlerin ve ekran yorumcularının eş zamanlı olarak CHP'nin seçilmiş genel başkanı Özgür Özel'in Financial Times'ta yayınlanan makalesini, "Türkiye'yi dışarıya şikayet etme" olarak dile getirmeleri boşuna değildir. Geçen yazıda vurguladığımız, verili zeminde var olan, 2003'te NATO'ya tahsis edilen İstanbul Ayazağa'daki 3. Kolordu'nun NATO Acil Tepki Gücü olarak kullanılabilecek yüzeyde olması, 2012'de İzmir'de daha önce Müttefik Kara Kuvvetleri Güneydoğu Avrupa Komutanlığı (LANDSOUTHEAST) olarak verilen hizmetin, LANDCOM olarak Vecihi Akın Kışlası'nda yeniden yapılandırılması, bölgedeki NATO Kara güçlerinin koordinasyonunun bu güce verilmesi, 2022'deki yeni stratejik konseptten sonra 2023'ten itibaren Adana'daki 6. Kolordu'nun "çok uluslu NATO kolordusu"na dönüşümünün hızlandırılması ve 2026 ilkbaharında İstanbul Anadolu Kavağı'nda Deniz Unsur Komutanlığı'nın Ukrayna Gönüllüleri başlığında, NATO güçlerince de "mayın temizleme" ve Karadeniz istikrarı çerçevesinde gündeme gelmesi, yazıda vurguladığımız demokrasi değerlerinden ziyade, NATO'nun küresel hedefleriyle daha iyi anlaşılmalıdır. [5] On yıllara dayanan gözlemleriyle "merhametli monarşi" talep ettiğini savunan Barrack, bölgede Körfez ülkeleri ve İsrail zeminindeki ABD ekseni açısından, demokrasi, hukukun üstünlüğü ve bireysel özgürlükleri adeta bir yük olarak gördüğünü, dolaylı olarak kabul etmiştir. AB'den bağımsız olarak, Türkiye, 1950'den itibaren Avrupa Konseyi'nin kurucu üyesidir, Avrupa Konseyi Statüsü'nde, "her gerçek demokrasinin dayandığı bireyin özgürlüğü, siyasal özgürlük ve hukukun üstünlüğü prensiplerinin kaynağı bulunan fikri ve ahlâki değerlere sarsılmaz surette bağlı olunması" vurgulanmıştır. Türkiye özelinde değerlendirdiğimizde, askeri darbelerin NATO doktrinleri kapsamında, kimi zaman 12 Mart'ta olduğu gibi DEV-KUR planlarıyla, kimi zaman 12 Eylül'deki gibi emir komuta zincirinde gerçekleştirildiğini unutmamak gerekir. 7-8 Temmuz'da Ankara'da toplanacak NATO zirvesinde, ABD ile Avrupa'nın güvenlik mimarisinde çelişen yaklaşımları, Asya'ya yönelik yapılanmada, Rusya ve Çin'e yönelik siyasalarda, Türkiye dahil, askeri yapılanmaların öne çıkması, Doğu Akdeniz'deki belirsizlik, ABD-İsrail ile İran arasında henüz kalıcı hale gelmeyen ateşkes çabaları gibi pek çok başlık ele alınabilir. ABD'nin 2020 Aralık'tan itibaren Türkiye'ye uyguladığı CAATSA yaptırımları, "ABD'nin hasımlarıyla yaptırımlar yoluyla mücadele etme yasasıdır." Trump'ın itirazlarına karşın, ilk döneminin sonunda S-400 füzeleri için alınan bu karar, müttefik ABD'nin Türkiye'yi "hasım" görmesi gibi bir garabeti içinde barındırmaktadır. (Türkiye'nin baskısıyla, Rus yapımı S-300'leri Güney Kıbrıs'tan Girit'e kaydıran Yunanistan, her ne hikmetse, herhangi bir yaptırıma uğramamaktadır) F-35 programından değindiğimiz çerçevede çıkarılan Türkiye, hem F-35'e geri dönmeyi, hem de Kaan uçaklarının jet motorlarıyla ilgili sürecin olumlu sonuçlanmasını beklemektedir. (F-35'ler yaptırıma uğramayan Yunanistan'a verildi bu arada) Trump'ın yapacağı olası jestler, akredite edilmeyen muhalif medya aracılığıyla değil, havuz ağırlıklı medyayla, Türk kamuoyuna pazarlanacak, İmamoğlu savunması da 9 Temmuz'da bitirtilerek, bir bakıma gündeme ortak olması riski de ortadan kalkmış olacaktır.