997) senesinde vefât etti. "Eti konuşturan, yağı gördüren, kemiği işittiren Allahü teâlâyı tesbîh ederim" buyurdu. Ve "anlamadık" dediler. "Burada'et'ten maksat (dil), 'yağ'dan maksat (göz), 'kemik'ten maksat da (kulak) idi" buyurdu. O gün İbni Sem'ûn'un vaaz günüydü... "Önce vaazı dinleyeyim, sonra satarım" diyerek, vaazı dinlemeye gittim.

976) da orada vefât etti. Kendisi anlatıyor: Ben Ebû Osmân-ı Hayrî hazretlerinin meclisinde tövbe ettim. " Yavrucuğum, kötü arkadaşlardan ayrıl, bize gel. Onlar sana düşmandır. Sen günah işlediğinde sevinirler. Düşmanı sevindirme!" buyurdu. Bir gün, sevdikleri, bu zâta sordular ki: "Bir hadîs-i şerîfe uyuyorum, ona borçluyum" buyurdu.

Tasavvuf ehlinin meşhurlarından olan Ebû Tâlib-i Mekkî hazretleri, 386 (m. Melekler onlara da sorar: "Biz, namaz vakti girmeden abdestimizi alırdık" derler. "Siz de kavuştuğunuz bu nîmete lâyıksınız" derler. "Biz, her vaktin ezânını mescitte dinlerdik" derler.

"Şu insanlara ki, kendisine az bir iyilik yapana teşekkür ederler de, her nîmetin ve her iyiliğin hakîkî sâhibine şükretmezler. Hâlbuki insanlardan gelen her iyiliği, her nîmeti de gönderen, yine O'dur" buyurdu. Ardından îzah etti: "Çünkü Hak teâlânın âdeti şöyledir ki, her nîmeti ve iyiliği, kullarının eliyle gönderir. O hâtırlatmasa, kuvvet ve kudret vermese, kimse kimseye iyilik yapamaz." Abdüllatif Uyan'ın önceki yazıları...

"Hakîkî din âlimlerinden birine bağlanıp ona teslîm olmak, onun feyiz ve bereketlerinden istifâde etmek ve ondan öğrendiği gibi yaşamaktır" buyurdu. "Eğer imkânım olsaydı, ayaklarım da sağlam olsaydı evliyâya sevgisi olanları ziyâret etmek için Horasan'a kadar giderdim" derdi. "Dînimizde ilim öğrenmenin yeri nedir efendim?" diye sordu. "İlim öğrenmek için evinden çıkan kimseye, melekler imrenir. Gelip o kimsenin ayakları altına kanatlarını sererler. Denizdeki balıklar, karadaki hayvanlar, havadaki kuşlar, onun için duâ ederler" buyurdu.

993) yılında, Güney İran'daki Ebrikûh beldesinde vefât edip, oraya defnedildi. "Esselâmü aleyküm yâ Resûlissekaleyn!" derdi. "Bize secde ettiğin yüzü, kulların önünde küçük düşürmekten hiç utanmaz mısın?" derdi.

Ebül Hayr Habeşî hazretleri, Mekke'de yaşadı. 993) yılında, İran'da, Ebrikûh beldesinde vefât etti. Bir kula köle iken, "asıl Efendisine" kullukla meşgul olurdu. "Yıllardır efendi sen, köle bendim. Seni ben, çok önceden âzâd etmiştim" dedi. "Ey Ebül-Hayr! Hicaz'a git, aradığını orada bulursun" buyurdu.

941) senesinde Bağdâd'da vefât etti. "Yâ Alî! Benim ve Eshâbımın yoluna yardım et" buyurdular. "Sana emrettiğim şey için ne yaptın?" buyurdu. Şöyle hitâb etti: "Ey insanlar! Bir müddettir size görünmedim. Bu zaman zarfında dikkatle düşündüm. İnsafla inceledim. Yanımdaki delîlleri ve senetleri bir bir gözden geçirdim. Tercîhte zorlandım. Allah'a yalvardım. Beni hidâyete kavuşturması için, çok duâ ettim. Allahü teâlâ merhamet etti. Doğruyu bildirdi. Hidâyete erdirdi. Ehl-i sünnete kavuşturdu. Mutezile yoluna âit itikatlarımın hepsinden pişmân olup tövbe ettim..." diyerek, Ehl-i sünnet itikadına girdiğini herkese ilân etti.

Buhâra'da yetişen âlim ve evliyânın büyüklerinden Ebû Hafs-ı Kebîr hazretleri, 264 (m. Şöyle nakledilir: Bu zât, gençlik yıllarında ilim ve iffet sâhibi, sâliha bir kızla evlendi... "Kadınların âdet hâlleriyle ilgili hayız ilmini öğrendin mi?" dedi. "Allahü teâlâ bir âyet-i kerîmede meâlen; 'Kendinizi ve emrinizde olanları Cehennemden koruyun!' buyuruyor. Câhil olan nasıl koruyabilir?" dedi. "Sen öyle ilim öğrenmeliydin ki, kitâba ihtiyâcın kalmamalıydı" dedi. Ona; "Haklısın" dedi.

Sonra cevap verip; "Falan yerdedir. Ama siz Onun yanına girdiğinizde; (Git! İşine gücüne bak) diyecektir. Şaşırmayın. Zîrâ her gelene böyle demek âdetidir" dedi. Ebû Alî'peki' dedi. O da huzûruna girdi... "Hoşgeldiniz" dedi. "İnsanlar, dünyâ işi konuşmaya geliyorlar. Böylelerine (Git! İşine gücüne bak!) diyorum. Sen ise Allah için, ilim ve edep öğrenmeye geldin. Herkese aynı şey söylenmez" buyurdu.

Efendimiz kendisine; "Yâ Ebâ Alî!.. Seni, dervişleri sever ve onlara meyleder görürüm" buyurdu. "Dervişlerin mühim işlerini yerine getirmek üzere, seni vekîl kıldım" buyurdu. "Peki yâ Resûlallah!" dedi. "Sebep, nefistir. Çünkü nefis, İslâmiyete inanmıyor. Bunun için İslâmiyetin emri olan namaz kılmak, ona acı geliyor ve kılmak istemiyor" buyurdu.

"Bugün ne kadar da sıcak. Allah'ım! Beni Cehennemin harâretinden koru" dediğini işitir. "Ey Cehennem! Kullarımdan biri, senin harâretinden korkup, bana yalvarıyor. Şâhit ol, ben o kulumu senin harâretinden korurum" buyurur. "Ey Cehennem! Kullarımdan birisi, senin zemherîrinden kurtarmamı istiyor. Şâhit ol, ben onu kurtaracağım" buyurur. "Zemherîr, kâfirlerin gireceği soğuk Cehennemdir ki, ona bir an dayanılmaz" buyurur.